توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٨ - نقد شارح بر سكاكى

سكّاكى در تعريف مجاز اين عبارت را آورد:

الكلمة المستعملة فى غير ما وضعت له بالتحقيق الخ.

قيد [تحقيق‌] را از اينجهت در تعريف آورد كه استعاره را شامل شود چه آنكه استعاره نيز از افراد مجاز لغوى محسوب ميشود و سابقا به آن اشاره شد و گفتيم:

استعاره در موضوع‌له تأويلى استعمال شده نه تحقيقى لذا اگر وضع را به [تحقيق‌] مقيّد نمى‌نمود استعاره در تعريف مجاز داخل نمى‌شد چه آنكه استعاره در غير موضوع‌له تأويلى استعمال نشده است.

نقد شارح بر سكاكى‌

سپس شارح گويد:

ظاهر عبارت صاحب مفتاح در اينجا فاسد است زيرا گفته است:

اينكه گفتم بالتّحقيق‌

خواسته‌ام احتراز كنم از اينكه استعاره از تعريف خارج نشود.

وجه فساد اين عبارت آنستكه خيلى روشن و ظاهر استكه احتراز از خروج استعاره مى‌باشد نه از عدم خروجش لذا واجب است كلمه [لا] نافيه را در كلام وى زائد دانست يا بگوئيم معناى كلام او اينستكه:

قيد [بالتحقيق‌] را در تعريف مجاز آورده‌ام براى اينكه احتراز كنم از اينكه استعاره از تعريف خارج نشود.